buji
Büyüt
Uçak motoru bujisinin açıklamalı görüntüsü 

Buji nedir?

Patlamalı motorlarda gaz karışımını alevlendirmeye yarayan alettir. Bir motorda kaç silindir varsa, o kadar da bu]| bulunur. Yüksek gerilimli elektrik akımı, gerekli anlarda bujiye gelir. Bujinin esası, ortasında yer alan elektrotlardan birini meydana getiren madeni bir iletken çubuktur. Bu çubuk porselenden bir yalıt kanla, öteki iletkenden ayrılmıştır. İki elektrot arasında meydana gelen kıvılcım, gaz karışımını ateşler. Patlayan gazın basıncı, piston üzerine biner. Bujilerin iyi çalışmaları için iki elektrotun birbirinden 0,5 mm. kadar yakınlıkta ve temiz bulunması gerekir.

İçten yanmalı motorların, genellikle hepsinde (dizel motorları hariç) yanma odasındaki yakıt-hava karışımını ateşlemek için kullanılan devre elemanı. Bilindiği gibi içten yanmalı motorlarda piston, yakıt-hava karışımını sıkıştırmak için yukarıya doğru çıkar. Bu sıkıştırma işi bittiği an yakıtın tutuşması lazımdır. İşte bu anda ortam içinde bulunan bujinin merkez elektrodu ile silindir bloğuna bağlı olan şase elektrodu arasında bir kıvılcım meydana gelir. Bu iki elektrot arasında yaklaşık 0,75 milimetrelik bir hava boşluğu vardır. Bu kıvılcım yakıtı ateşler ve ani genişleme sonucu piston geriye itilir.

Bujinin çalışma sıcaklığına göre çeşitli tipleri vardır. Genellikle 400-850°C arasında iyi sonuç verirler. Sıcaklığın yüksek olması elektrot ucuna biriken karbonun yanması içindir. 850°C altında olması ise kendiliğinden ark yapmaması içindir. Bujinin yapısında elektrot ve bunun etrafında yalıtkan olarak porselen vardır. Ayrıca ateşleme elektrodu tarafı motor gövdesine vidalanabilmesi için dişli yapılmıştır, şase buraya bağlanır. Bujinin çalışması 6~12 V’luk akü geriliminin 15.000-25.000 V’a çıkarılmasıyla sağlanır. Bu işi endüksiyon bobini yapar.

buji

Bujinin yapısı

Distribütör den aktarılan akımla, buji nin elektrodundan geçerek sıkışmış hava ve yakıtın ateşlenmesini sağlar. Ateşleme sırasında oluşan yüksek ısı , izolatör sayesinde dışarıya aktarılır. Bu durumda bujinin, ateşleme dışındaki bir diğer görevide yanma odasını soğutmaktır. İzolasyon burnu (porselen), ateşleme tepe noktasından başlayıp porselenin metal kılıfla birleştiği yere kadar devam eder. Bujinin en sıcak noktası izolatörün üst noktası olduğundan, tepe noktası ısısı erken yada geç ateşlemede kritik bir rol oynar.

Binek araçlarda çalışma ısı aralığı 400C-850derece arasında olmalıdır. Eğer tepe noktası ısısı 400C altında olursa, ortadaki elektrodu çevreleyen izolatör üzerine yapışan (porselen) tortu ve karbon artıklarını yakıp, atamaz. Bu yüzden kalınlaşan tortu tabakası geç ateşlemeye yol açar. Eğer tepe noktası ısısı 850C üzerindeyse aşırı ısınmaya yol açar ve porselen izolatör ısınarak elektrodların erimesine yol açar. Bunun sonucu olarak erken ateşleme, patlama oluşarak motora ciddi zararlar verebilir.

Bu noktada Bujilerin ısı değerleri devreye girer. Her tür benzinli motorun çalışma prensibine göre ısı değerleri mevcuttur. Ateşleme noktasının görünüşü çalışma ısına bağlı olarak değişir. Bujiler için temel üç performans göstergesi vardır: iyi, erken ateşleme, aşırı ısınma. Erken ateşleme sınırı ile aşırı ısınma sınırı arasında kalan bölge en uygun çalışma bölgesidir ve bujinin kendi kendisini temizleyebildiği alan olarak adlandırılabilir.Bu aralıktaki çalışma ısısı buji üzerinde biriken tortu ve karbon bileşiklerinin yakılarak atılabildiği ısıdır.

İzolatör porselen uzunluğu bujinin çalışma ısısı aralığını belirleyen baş faktördür. Porselen uzunluğu uzadıkça absorbe edilen ısı oranı azalır, kısaldıkça artar, ve yanma odasında oluşan ısı silindir çeperlerinden geçerek su kanallarındaki su aracılığı ile soğutulur. Bu durumda bujinin optimum çalışma ısısı yüksektir diyebiliriz ve sıcak buji tipine girer. Sıcak tipte bujiler porselen üzerindeki ısıdan çok yanma odasının ısısı sayesinde üzerindeki tortu ve karbon birikintilerden kurtulur, yani kalite ve ateşleme gücü ile tipinin ilgisi yoktur.

Soğuk tipteki bujilerin porselen boyu kısadır ve daha fazla ısı absorbe ederler. Isı daha kısa bir yoldan atılır ve bujinin optimum çalışma ısısı daha düşüktür. Daha soğuk ateşleme düzeyi motorun performans artırımı yapıldığı hallerde, ağır yük taşıma kapasitesi ya da kısa aralıklarla yüksek devirli çalışma ortamına uygundur. Soğuk tip bujiler ısıyı hızla uzaklaştırır ve erken ateşlemeyi engeller, elektrodların erimesini engeller.

Sözlükte "buji" ne demek?

1. Patlamalı motorlarda gazı tutuşturmaya yarayan elektrikli aygıt.

Buji kelimesinin ingilizcesi

n. spark plug, plug, sparking plug
Köken: Fransızca